Thu hoạch cá tra nuôi bè tại An Giang. Ảnh: Lê Hoàng Vũ
(TBKTSG) - Luật Nông trại Mỹ 2013 đã được Quốc hội Mỹ thông qua hồi tuần rồi,
trong đó có điều khoản quy định các sản phẩm thịt, cá, trứng nhập khẩu vào Mỹ đều
phải dán nhãn xuất xứ nuôi trồng, nơi giết mổ và cách thức giết mổ tương thích
với ngành đó tại nước này.
Rõ ràng đây là rào cản thương mại rất lớn mà các doanh nghiệp chế biến xuất
khẩu cá tra trong nước phải vượt qua để tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, nếu
nhìn ở một góc độ khác đây cũng là yêu cầu khách quan để thực hiện tái cơ cấu
ngành. Bài viết dưới đây đưa ra một cái nhìn khá toàn diện về nghề cá tra ở đồng
bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cho thấy đâu là những điểm yếu cần được khắc phục để
đáp ứng yêu cầu mới.
Từ năm 1997-2002, cá tra Việt Nam chỉ xuất khẩu vào Mỹ, được người Mỹ ưa chuộng, vì ngon và giá rẻ, lấn át thị trường. Năm 2001, Hiệp hội Cá da trơn Mỹ kiện Việt Nam đã xâm phạm thương hiệu của họ, và cá tra Việt Nam thua kiện, không được dùng tên “catfish”. Người Mỹ thắng kiện, nhưng trớ trêu thay, khi cá Việt Nam mang tên cá tra Việt Nam, thì thị phần trên đất Mỹ không bị thu hẹp, mà càng mở rộng, năm 2001 người Mỹ tiêu thụ 1.735 tấn, năm 2002 tiêu thụ gần 28.000 tấn, nhiều hơn đến 16 lần!
Tại sao nên nông nỗi này?
Ai cũng biết, giá cả thị trường của hàng hóa có cùng chất lượng luôn luôn được quyết định bởi các quy luật cơ bản là cung - cầu, lạm phát, các loại thuế.
Về “cung - cầu”, lượng xuất khẩu cá tra vẫn tăng hàng năm, chứ không hề giảm
bớt, cho nên ý kiến của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (VASEP) cho rằng
“cá giảm giá là do cung nhiều và cầu ít” là sai, và từ đó, giải pháp VASEP đưa
ra “Chính phủ cấp hạn ngạch nuôi cá cho các tỉnh” cũng không phù hợp. Hơn nữa,
quy luật cung cầu phát huy mạnh mẽ đối với những mặt hàng có nhiều người bán.
Riêng cá tra, Việt Nam là người bán độc quyền (chiếm 97% thị trường thế giới),
gần như “một mình một chợ”, lẽ ra Việt Nam có lợi thế về quyết định giá cả. Như
vậy, việc giảm giá không phải do quy luật “cung - cầu”.
Về lạm phát, ai cũng biết lạm phát tăng thì giá cả của mọi loại hàng hóa đều tăng theo. Trong những năm qua, Mỹ, EU và các nền kinh tế lớn trên thế giới đều lạm phát. Nhưng giá cá Việt Nam lại giảm, là trái với quy luật. Về các loại thuế, mười mấy năm qua, đối với cá tra hình như chưa có nước nào tăng hay giảm thuế (ngoại trừ Mỹ áp đặt thuế chống bán phá giá từ năm 2003 tới nay). Như vậy, việc giảm giá bán cá tra cũng trái với quy luật này.
Tại sao nông dân nuôi cá nếu không bị phá sản thì cũng phải “treo ao”?
Hiện nay toàn bộ việc nuôi cá, nghĩa là tất cả nguồn cá nguyên liệu cho các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu đều từ các ao nuôi cá của nông dân. Công việc này là khó khăn nhất và nhiều rủi ro nhất.
Sản phẩm của nông dân chỉ có thể bán cho các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu, phần bán ra thị trường tiêu thụ nội địa không đáng kể. Trong điều kiện này, giá bán phụ thuộc vào người mua, trong khi người mua đang đua nhau giảm giá xuất khẩu, chắc chắn họ tìm mọi cách ép giá cá nguyên liệu xuống rất thấp. Trong năm qua hầu hết người nuôi cá đều bị lỗ, mức lỗ lên tới 15-30%.
Ngoài ra, sản phẩm cá không thể tích trữ được. Khi cá đến tuổi thu hoạch, bắt buộc người nông dân phải bán, dù đắt dù rẻ, dù lỗ dù lãi, đây chính là cơ hội cho các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu ép giá, đẩy phần thua thiệt và lỗ lã về người nuôi cá.
Trong khi đó, vốn nuôi cá là rất lớn so với vốn liếng của người nông dân, bắt buộc họ phải vay ngân hàng. Những năm thuận lợi, lãi suất ngân hàng chỉ khoảng trên dưới 12%/năm, người nuôi cá có lời, bởi khi đó lãi do nuôi cá khoảng 15-20% cho một lứa cá, mỗi năm hai lứa thì lãi đạt 30-40%, trừ lãi ngân hàng, người nuôi cá có thể lãi khoảng 15- 20%/năm. Nhưng năm 2012 và đầu năm 2013 lãi suất vay ngân hàng lên trên 20%, bán cá lại phải chịu lỗ 15-30%, người nông dân không lấy đâu ra tiền trả lãi ngân hàng, những người còn vốn liếng những năm trước thì dồn hết để thoát nợ, kể cả bán hết cơ nghiệp, rồi treo ao, những người vốn liếng dự trữ ít thì đành chịu phá sản, bỏ nghề. Còn có những người không còn tiền trả nợ, bế tắc hoàn toàn đành tìm con đường tự vẫn.
No comments:
Post a Comment