Phần 1
Cơn lũ xảy với với miền Trung mới đây khiến cho từ người dân đến nghị trường Quốc hội sục sôi phẫn nộ. “Thủ phạm” bị đưa ra “tế thần” là những nhà máy thủy điện ở miền Trung. Logic để kết tội những nhà máy thủy điện này là khi nước lũ tràn về, họ đã xả nước chưa trong hồ ra thêm để gây nên ngập lụt. Trận ngập lụt vào những ngày vừa qua đã gây ra thảm họa lớn cho nhân dân ở vùng hạ du: 31 người chết, vô số hoa màu, tài sản bị cuốn trôi…
Tuy nhiên, tiến sĩ
Nguyễn Bách Phúc, Chủ tịch Hội tư vấn khoa học công nghệ và quản lý TP.HCM
(HASCON) đã không đồng tình với nhận định trên. Ông đã tỏ ra bất bình vì sự thiếu
cơ sở khoa học như vậy với thủy điện.
Tôn trọng những ý
kiến đa chiều khác nhau, Tuần Việt Nam đã có cuộc phỏng vấn khá kỳ công nhà khoa học Nguyễn Bách Phúc với mong mỏi
giúp tìm ra sự thật trên cơ sở khoa học nhằm góp phần giải bài toán lũ lụt đang
ngày một dữ dội ở nước ta….
Thưa TS. Nguyễn Bách Phúc, chắc ông cũng hình dung rằng,
cả nước hiện nay đã cho rằng, thủy điện là thủ phạm trong cơn lũ vừa qua ở miền
Trung, kể cả rất nhiều nhà khoa học, nhà nghiên cứu. Ông là trường hợp hiếm hoi
nhận định ngược lại! Là người đã từng nghiên cứu, giảng dạy Đại học và quản lý,
ông hẳn biết rằng, luồng dư luận về thủy điện giờ cũng như cơn bão lũ nếu ai nói ngược lại! Vậy
chắc hẳn ông đã chuẩn bị cẩn thận những luận cứ chứng minh cho nhận định ngược
dư luận chung của mình?
Tất nhiên! Tôi là
người học và nghiên cứu về điện nên tôi hiểu tường tận về ngành điện cũng như
thủy điện. Làm khoa học thì phải tôn trọng sự thật. Và phải dung cảm bảo vệ
chân lý. Nếu không, nhận định hay quy kết sai như quy kết thủy điện miền Trung
gây ra lũ là rất nguy hiểm vì như vậy sẽ không xác định được bản chất của sự việc,
từ đó không thể giải quyết vấn đề được!
Không thể có chuyện “lũ chồng lũ” hay “thủy điện xả lũ”
Thưa ông, phản ảnh của người dân và chính quyền địa
phương ở vùng bị lũ là các nhà máy thủy điện đã xả nước khi lũ tràn về khiến nước
ngập tràn, gây lũ lớn?
Tôi xin hỏi lại,
các nhà máy thủy điện có sinh ra nước không? Hoàn toàn không! Lũ là lũ trời, tức
là lũ tự nhiên. Hồ thủy điện chí tích trữ nước để chạy máy phát điện, làm ra điện.
Khi nước lũ tràn về, hồ chứa bị đầy, nhà máy phải xả tràn nước ra chứ để như vậy
chứa vào đâu? Với lại nếu không xả tràn thì nguy cơ vỡ hồ sẽ gây ra thiệt hại lớn.
Bản thân nhà máy sẽ bị hư hỏng…
Chính vì xả tràn để tránh bị vỡ hồ nên khiến lũ nặng thêm
mà dư luận gọi là “lũ chồng lũ”?
Không phải như vậy!
Điều này rất đơn giản mà không ai để ý một chút. Dung tích chứa nước của hồ thủy
điện có 2 phần là mực nước chết và mức nước hữu dụng. Hồ thủy điện nào cũng vậy,
chỉ cho phép chứa nước đến mức cách mặt thành hồ 3 – 5 m. Nếu chứa đầy tràn thì
hồ sẽ bị vỡ.
Vào mùa mưa, trước
khi lũ về, theo dự báo khí tượng thủy văn, các hồ sẽ xả nước để lũ về sẽ chứa
nước, gọi là “cắt lũ” chọ hạ du. Nhưng nếu lũ trời về quá lớn, hồ thủy điện
không thể chứa được nữa thì phải để lũ tràn qua, tức xả tràn chứ không thì chứa
vào đâu? Như vậy, lũ lớn gây thiệt hâu đâu phải do hồ thủy điện xả gây ra.
Vấn đề là các nhà máy xả luôn cả phần nước chứa sẵn bên
trong mà ông gọi là “nước hữu dụng” đấy, chính nguồn nước này gây ra “lũ chồng
lũ”?
Không nhà máy nào
làm như vậy! Đơn giản vì khi nước lũ tràn qua thì muốn xả nước hữu dụng trong hồ
cũng không có tác dụng gì. Tôi ví dụ thế này cho anh hiểu. Một hồ chứa dung
tích 100.000 m3. Khi dòng nước lũ tràn qua với lưu lượng nước 1.000 m3/s chẳng
hạn. Nếu xả nước trong hồ ra thì phần nước xả ra, giả sử là 400 m3/s chẳng hạn, phần này sẽ bị bù đắp bằng dòng nước
lũ đang băng qua bên trên ngay lập tức. Đó là nguyên tắc vật lý rất dễ hiểu.
Anh thử hình dung xem có đúng như thế không.
Tức là, dòng lũ
đang tràn qua mặt hồ chứa. Nếu xả cho hồ chứa vơi bớt được chút nào thì nước của
dòng lũ lập tức trám vào ngay! Vậy nhà máy có muốn xả cũng không xả được lúc lũ
tràn qua đang phải xả tràn. Như vậy khái niệm “lũ chồng lũ” trong trường hợp
này hoàn toàn phí lý! Chỉ có “lũ chồng lũ” xảy ra nếu hồ thủy điện bị vỡ. Nhưng
hồ bị vỡ và gây ra thảm họa là các hồ của thủy điện lớn, chứ nếu mấy cái hồ của
các nhà máy thủy điện ở miền Trung thuộc loại nhỏ, nếu có vỡ cũng chẳng gây ra
thêm ảnh gì đáng kể!
Trong đợt lũ vừa
qua ở miền Trung có hồ thủy điện nào bị vỡ đâu? Nên nói “lũ chồng lũ” là sai với
thực tế. Cũng như quy kết các nhà máy thủy điện này gây ra lũ càng sai hơn!
Trên một dòng sông
nếu có nhiều nhà máy thủy điện thì cũng chỉ có một dòng lũ của trời thôi.
Vậy cái tội “thủy điện xả lũ” cũng không đúng luôn à?
Sao mà đúng được!
Nhà máy thủy điện lấy đâu ra lũ mà xả? Tôi nhắc lại thế này, lũ là lũ trời, thủy
điện chỉ chứa nước để SX điện và tham gia cắt lũ vào mùa mưa, cung cấp nước vào
mùa hạn. Đó là nguyên tắc. Nguyên tắc này đúng với các nhà máy thủy điện lớn như
thủy điện Sông Đà, thủy điện Hòa Bình, thủy điện Trị An v.v…được giao nhiệm vụ.
Còn các nhà máy thủy điện miền Trung thuộc loại nhỏ như nắm tay thì chẳng có khả
năng thực hiện nhiệm vụ đó nên chẳng ai giao làm gì.
Trong nghề thủy điện
có khái niệm “thủy điện xả nước”, tức là xả nước trời. Nghĩa là thủy điện cho
nước trong hồ chứa chảy ra khi cần thiết, tùy trường hợp. Nhưng tất cả các trường
hợp này đều không góp phần gây ra tác động làm cho lũ lớn hơn, dữ dội hơn. Ngược
lại, chỉ có lợi khi vùng hạ du bị hạn hán, hồ thủy điện phải xả nước chống hạn.
Điều này cũng chỉ đúng với các thủy điện lớn mà thôi!
Tôi rất ngạc nhiên
khi có bài báo trích dẫn ý kiến của ông này ông kia rằng thủy điện phải có kế hoạch
xả lũ! Sao mà có kế hoạch như thế được? Lũ là của trời, lũ tràn tới hồ thủy điện
đầy thì phải xả chứ chứa vào đâu cho hết? Vì vậy kế hoạch xả lũ nếu có cũng phải
là kế hoạch của trời!
Tôi xin khẳng định,
nếu không có hệ thống thủy điện nhỏ ở miền Trung thì trận lũ vừa qua vẫn xảy ra
và thiệt hại cũng như vậy thôi!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét