(Bài đã được trình bày tại Hội thảo khoa học về Bauxite ngày 09/5/2013 tại Hà Nội do Liên hiệp CHKHKT và Bộ Công Thương đồng tổ chức).
Nhiều ý kiến cho rằng: bauxite Tây nguyên có nguồn gốc phong hóa từ đá bazan. Ý kiến này không đúng với thực tế và dẫn đến những sai lầm trong thăm dò ( theo mạng lưới rất tốn kém và thường bỏ sót các thân quặng có giá trị), đánh giá tăng trữ lượng ( vì cho rằng bauxite phong hóa từ bazan sẽ có dạng lớp nằm ngang) và chất lượng các mỏ bauxite Tây nguyên ( bỏ qua nhiều loại quặng và nguyên tố quý hiếm đi kèm).
Nhờ tiến hành nhiều công tác địa chất, địa vật lý, khoan thăm dò nước trên vùng bauxite Hà Giang, Cao Bằng, quan sát nhiều ảnh và trao đổi với nhiều nhà chuyên môn giỏi về bauxite Tây nguyên, tác giả có thể khẳng định: bauxite Tây nguyên, nói riêng, có nguồn gốc nội sinh kiểu á núi lửa. Theo lập luận này thì bauxite không phải phong hóa từ đá bazan ( thứ đá phân bố rất rộng rãi trên Tây nguyên) mà “phong hóa tại chỗ từ dăm – cuội – dung nham núi lửa trẻ chứa quặng bauxite, sắt, ... ( được hình thành từ trong lòng khối đá mẹ) phun lên theo các họng núi lửa trẻ cách chúng ta vài chục triệu năm trở lại đây”.
Theo nguồn gốc á núi lửa nêu trên, các thân quặng bauxite sẽ có dạng cột ( khoáng trụ), dạng nấm và dạng lớp mỏng do dung nham chứa quặng ( sắt, nhôm, sulfua - đa kim,...) chảy từ các miệng núi lửa xuống các địa hình trũng của bazan cổ hơn bị phong hóa. Các trụ và nấm quặng phân bố tại các họng núi lửa, các họng núi lửa này lại phân bố tại giao điểm của 4 đứt gẫy ( hoặc hệ thống đứt gẫy). Chiều dày thân quặng thay đổi rất mạnh theo khoảng cách: từ dưới 1 mét nơi xa họng núi lửa đên hàng trăm mét khi vào các họng núi lửa. Trên mặt đất, thân quặng sắt và bauxíte bị laterit hóa ( bazan cổ không thể bị laterite hóa), có ranh giới rất rõ ràng với các lớp đất đá cổ hơn
Thành phần thân quặng là dăm, cuội, dung nham núi lửa chứa quặng:
- Dăm gồm đá nhiều thành phần bị phá hủy bởi các hoạt động kiến tạo nơi núi lửa phun lên;
- Cuội nhiều thành phần là đất đá tù binh bị biến chất nhiệt độ siêu cao, tái nóng chảy và vo tròn do sức căng mặt ngoài;
- Dung nham núi lửa chứa quặng, giàu sắt, nhôm, các khoáng vật sulfua đa kim, khoáng vật nặng ( titan, monazit, xenotim,...) và có thể có khoáng vật quý hiếm, phóng xạ. Dung nham khi xuất lộ lên mặt đất sẽ bị laterit hóa thành đá ong chứa quặng bauxite, sắt; nhưng trong điều kiện giàu nước, dung nham này lại bị kaolinit hóa thành bùn đỏ ( sét – kaolin) chứa quặng. Đây cũng là nguyên nhân của việc khai thác và tuyển quặng bauxite sẽ sản sinh nhiều bùn đỏ.
Trước khi quyết định mở rộng đầu tư thêm các nhà máy tuyển nhôm khác, tốt nhất nên tiến hành:
1. Kiểm tra, xác định đúng nguồn gốc của bauxite Tây nguyên, nếu thấy các thân quặng và thành phần của các thân quặng ở đây giống với mô tả ở trên thì chúng có nguồn gốc nội sinh kiểu á núi lửa, như vậy trữ lượng của bauxite Tây nguyên cần đánh giá lại, không thể lớn như nhiều người công bố. Điều đáng lo là sau khi xây dựng xong nhà máy, chúng ta không còn quặng để khai thác, hoặc phải gom quặng từ những nơi xa hoặc quặng quá nghèo về để xử lý. ( Hơn 20 năm trước đây, sau nửa ngày thăm khai trường của mỏ thiếc Quỳ Hợp, vừa mới khai trương, tôi đã gặp Lãnh đạo công ty này ( TGĐ là ông Dực) rằng công ty chắc chắn sẽ phá sản. Bởi vì địa chất đã cho rằng thiếc ở đây có nguồn gốc sa khoáng nên tính sai trữ lượng. Chắc phải có hàng chục mỏ khác phải đóng cửa non vì đánh giá sai nguồn gốc dẫn đến đánh giá sai trữ lương).
(Nếu TKV chỉ khai thác loại quặng đất đỏ chứa quặng thì sẽ lỗ nặng và hồ chứa bùn đỏ mau đầy vì hàm lượng quặng bauxite trong đất đỏ này rất thấp. Cần tìm các họng núi lửa chứa quặng bauxite đặc xít, giàu hơn)
2. Dùng phương pháp thăm dò điểm huyệt ( không nên dùng phương pháp mạng lưới vì dễ bỏ sót các thân quặng và rất tốn kém) để tìm và thăm dò các họng núi lửa chứa quặng. Tại các họng núi lửa, quặng bauxite và sắt có hàm lượng rất cao, chiều dày lớn, quặng có dạng cục to, dạng khối đặc xít. Ra xa miệng núi lửa thân quặn mỏng dần, quặng có trong laterite hàm lượng nghèo.
3. Cần đánh giá tổng thể hàm lượng các nguyên tố quý hiếm, phóng xạ đi kèm có trong thân quặng, trong quặng tinh, đã rửa trước khi xuất khẩu để tân thu khoáng sản và khỏi bị người ta mua rau mà được thịt.
4. Vùng Tây nguyên có nhiều họng núi lửa cổ, có nhiều đứt gẫy và chấn tâm động đất. nơi nào có quặng bauxite dạng khối lớn, nơi đó rất gần các giao điểm của 4 đứt gẫy và chấn tâm động đất cổ; các thung lũng cũng thường trùng với các đứt gẫy, thậm chí là giao điểm của nhiều đứt gẫy. Phải thăm dò chi tiết, chính xác để tránh trường hợp các khối xâm nhập nông á núi lửa bên dưới tái hoạt động làm tách giãn các đứt gẫy, sinh nứt đất ( Giống ở Di Linh) dưới đáy hồ chứa bùn đỏ thì thảm họa là quá lớn và không có đập nào trụ được.
Theo chúng tôi, hố bùn đỏ Tân Rai có dấu hiệu của nham thạch dung nham núi lửa cổ. Cần đề phòng động đất mạnh ở đây./.
Hà Nội, ngày 17 tháng 5 năm 2011
Người viết
( Đã ký)
Lê Huy y
No comments:
Post a Comment